Hoe counter je stereotypen?

Ken je dit soort situaties…?

Je loopt samen met een vriendin door een winkelcentrum. Een man staart haar aan. Als zij niet reageert, zegt hij ‘wat kijk jij boos? ben je ongesteld of zo?’.. Een vriend van je heeft die middag gehoord dat hij is gezakt voor zijn examen. Als vrienden hem die avond plagen dat hij zo stil is, schieten de tranen in zijn ogen. Daarop zegt een jongen “hé maat, doe normaal, je gaat nou toch niet janken?” Een vriendin van je draagt vaak stoere kleren. Tijdens een avond uit wordt er door een paar jongens uit het dorp geroepen dat ze vast lesbisch is, als je ziet hoe ze eruitziet…

Micro agressie

Dit soort grappen en opmerkingen worden ook wel micro agressies genoemd. Er zijn drie soorten:

1. Micro aanvallen: doelbewuste, doelgerichte acties of opmerkingen die bedoeld zijn om te kwetsen of te discrimineren, zoals tegen meiden: ‘waarom kijk je zo boos, je bent zeker ongesteld’.
2. Micro belediging: duidelijk maken dat een groep minderwaardig is: ‘Jij rijdt verrassend goed voor een meisje’
3. Micro ontkenning: uitspraken of gedragingen die de ervaringen, gevoelens of identiteit van een individu negatief beïnvloeden door deze te ontkennen, te minimaliseren of te negeren: bijvoorbeeld wanneer een vrouw vertelt over seksistische opmerkingen en iemand reageert met ‘Ach je overdrijft, het was maar een grapje’

Wat kun je ertegen doen?

Je kunt dit soort opmerkingen op verschillende manieren aanpakken. Iedereen heeft daar eigen voorkeuren in. Sommige acties zullen voor jou natuurlijk voelen, andere acties juist niet. Kies uit de onderstaande vooral de aanpak waar je je comfortabel bij voelt. En probeer het eens uit!

Ontwapen de micro-agressie

Hoe reageer je als je als man de opmerking krijgt: ‘Oh, die broek is echt gay!’ Wat ermee gezegd wordt is dat jongens die zich niet houden aan een stereotiep mannelijk uiterlijk worden geassocieerd met vrouwelijkheid en dat wordt afgekeurd. En ‘gay’ wordt als scheldwoord gebruikt, wat betekent dat niet-heteroseksueel zijn iets slechts of belachelijks is

• Vraag stellen: ‘Wát zeg je?’, zodat iemand zelf gaat beseffen wat die zegt.
• Uiten van afkeuring: ‘Dat vind ik echt een rare opmerking.’ •
• Uiten van waarden en stellen van grenzen: ‘Ik denk niet dat kleren ‘straight’ of ‘gay’ zijn. En ik vind het belangrijk dat iedereen gewoon kan dragen wat ie wil.’
• Gebruik een kreet ‘OUCH!’, ‘Serieus?’ of ‘Ach, kom op!’.
• Non-verbaal: schudden van je hoofd, al schuddend een hand voor je mond houden, een boze onbegrijpelijke blik, wenkbrauwen optrekken.

Maak het onzichtbare zichtbaar

Neem even de uitspraak die je als vrouw kunt krijgen: ‘Je bent stoer voor een meisje’. Wat iemand daar eigenlijk mee zegt is: je bent de uitzondering als meisje als je stoer bent, stoerheid is mannelijk en meisjes zijn van nature niet stoer. Wat kun je zeggen?

• Nuchter reageren: ‘Ik denk niet dat stoer zijn iets met gender te maken heeft.’
• Vraag om verduidelijking ‘Wat bedoel je precies met ‘stoer voor een meisje’? Hoe ziet stoer er volgens jou dan uit bij een meisje?
• Expliciet maken: ‘Bedoel je dat je het niet verwachtte omdat je een bepaald beeld hebt van hoe meisjes zich horen te gedragen?’
• Daag het stereotype uit ‘Dankjewel. Alleen waarom zou stoer zijn niet passen bij meisjes? Dat klinkt alsof je vindt dat meisjes kwetsbaar of bang moeten zijn.’
• Verbreed de toegeschreven eigenschap ‘Ik weet dat je het lief bedoelt, maar veel meisjes zijn stoer op hun eigen manier. Stoer zijn ziet er voor iedereen anders uit.’

De dader onderwijzen

Stel dat je opgroeit in een familie, waar wordt verwacht dat vrouwen zorgzaam zijn en voor eten en drinken zorgen en dat mannen andere klussen oppakken. Als een vrouw een ladder pakt om een lamp te vervangen, zegt één van de mannen: ‘Laat dat nou maar aan mannen over’. Daarmee suggereert hij dat mannen capabeler, sterker of beter geschikt zijn voor bepaalde taken, die vrouwen niet zouden kunnen, gebaseerd op stereotiepe rolverdeling.

• Toon het verschil tussen intentie en impact: ‘Ik weet dat je dat misschien goed bedoelt, maar het voelt alsof je bedoelt dat ik dat als vrouw niet kan.’
• Wijs op de overeenkomsten: ‘We zijn allemaal in staat om een lamp te vervangen. Dat heeft niks met geslacht te maken.’
• Roep de waarden en principes van de dader op: ‘Jij vindt gelijkheid toch belangrijk? Misschien begrijp je dan wel dat dit soort opmerkingen gelijkheid in de weg staan.’
• Bevorder empathie: ‘Hoe zou jij het vinden als jij te horen krijgt dat je niet kunt koken omdat jij een jongen bent?’
• Wijs op de voordelen: ‘Hey, ik kan dit, dat is toch handig. Laten we ophouden met ouderwetse rolverdelingen.’

Steun zoeken

Soms is het te moeilijk om er iets van te zeggen, of niet veilig. Of je zegt er wel wat van, maar er wordt niet goed op gereageerd. Dat kan heel naar zijn. Zoek dan steun en vraag anderen om in actie te komen. Als het gaat om een veilige sfeer op sportverenigingen, op school of op straat, daar zijn mensen verantwoordelijk voor. Dus trek aan de bel bij de directeur van je school, bij het bestuur van de voetbalvereniging, als er vaak nare grappen gemaakt worden of er andere dingen gebeuren waardoor jij je niet prettig voelt.

Samengevat

• Weeg altijd af of het veilig is om ergens wat van te zeggen. Als mensen heel dronken of agressief zijn, kun je beter geen confrontatie aangaan.
• Je hoeft niet overal wat van te zeggen, want dat put je uit. Zorg ook voor jezelf en choose your battles!
• Zoek steun bij gelijkgestemden. Praat met je vrienden over je gevoelens. En vraag aan anderen om zich ook uit te spreken.