Lees hier wat jullie kunnen doen voor een gezonde zwangerschap. Jullie gezondheid en leefstijl hebben invloed op de kans om zwanger te worden, maar ook op de gezondheid van de baby. Die invloed is er zelfs al vóór de zwangerschap, via de eicellen en zaadcellen. Hoe gezonder de eicel, zaadcel en de omgeving waarin het kindje zich zal ontwikkelen (de baarmoeder en het lichaam van de zwangere), hoe groter groter de kans op een gezonde groei en ontwikkeling van het kindje.
We zetten factoren op een rij die belangrijk zijn voor de vruchtbaarheid en een gezonde zwangerschap.
Belangrijk voor een gezonde zwangerschap
Voeding
Een gezond en gevarieerd voedingspatroon is belangrijk voor je vruchtbaarheid. Er is een relatie tussen voeding en de aanmaak van hormonen, maar wat je eet heeft ook invloed op de kwaliteit van je ei- of spermacellen. Met de ‘schijf van 5’ van het Voedingscentrum krijg je voldoende vitaminen, mineralen, eiwitten, vezels en (gezonde) vetten binnen. Je hebt dan geen vitaminepreparaten en voedingssupplementen nodig, alleen foliumzuur en vitamine D.
Het algemene advies is:
-
- Neem steeds 3 hoofdmaaltijden (sla het ontbijt niet over!) en 2 tot 3 gezonde tussendoortjes per dag
- Eet een ruime hoeveelheid fruit, groenten en volkoren producten. Deze producten zijn bevatten vitaminen, mineralen en vezels. Deze laatste zijn goed voor je vertering en een stabiele bloedsuikerspiegel.
- Kies voor gezonde vetten. Deze zitten in onder andere vis, noten en zaden, olijfolie en avocado.
- Zorg voor voldoende eiwitten. Wissel af tussen zuivelproducten, vis, mager vlees of gevogelte en peulvruchten.
- Drink elke dag minstens 1,5 liter water.
Eet je vegetarisch? Vraag een diëtist hoe je eventuele tekorten kunt aanvullen. Dit is ook belangrijk voor een vrouw tijdens de zwangerschap.
Foliumzuur
Als je als vrouw zwanger wilt worden, is het belangrijk om minstens 4 weken voordat je zwanger bent dagelijks 0,4 mg (=400 microgram) foliumzuur te slikken. Foliumzuur is een vitamine die ook in rauwe groene groenten zit, maar als je zwanger wilt worden heb je veel meer foliumzuur nodig dan je met voeding kunt binnenkrijgen. Het draagt bij aan de ontwikkeling van het zenuwstelsel van de foetus en dat proces begint al vlak na de bevruchting. Ook wordt de kans kleiner op een vroeggeboorte, laag geboortegewicht, open ruggetje of een gespleten lip, kaak of gehemeltje bij het kindje. Je slikt het door totdat je 10 weken zwanger bent. Foliumzuur is te koop bij de drogist en heeft geen bijwerkingen.
Beweging
Regelmatig bewegen is belangrijk voor je lichamelijke en mentale gezondheid. Ook voor mannen is dit belangrijk, want fysieke activiteit verbetert de kwaliteit van het sperma. Het advies is om per week zo’n 2,5 uur aan lichte beweging te doen en daarnaast 1,5 uur per week te sporten.
Gezond gewicht
Ook een gezond gewicht is belangrijk voor je vruchtbaarheid. Overgewicht is vaak het gevolg van (teveel) ongezonde voeding in combinatie met te weinig beweging. Een gezonde leefstijl geeft gezonde eicellen en zaadcellen. Overgewicht én ondergewicht kan je hormoonhuishouding veranderen.
Bij vrouwen kan de werking van de eierstokken verstoord raken. Overgewicht kan bij mannen leiden tot verlaging van het testosteron, de zaadproductie en ook van de kwaliteit en beweeglijkheid van het zaad. Er kunnen bijvoorbeeld meer DNA-beschadigingen in het zaad zitten.
Probeer ruim vóór je een zwangerschap wilt op een gezond gewicht te komen. Dat geldt ook voor de vrouw, want als je als vrouw heel snel veel afvalt, kan de kans op een eisprong kleiner zijn.
Veel afvallen tijdens de zwangerschap is niet goed. Het kan zijn dat de baby niet voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. Bij ondergewicht tijdens de zwangerschap is de kans op een miskraam of vroeggeboorte hoger. Overgewicht bij vrouwen tijdens de zwangerschap geeft meer risico op een hoge bloeddruk, zwangerschapsvergiftiging, zwangerschapsdiabetes, complicaties bij de bevalling en een te zware baby. Als een baby overgewicht heeft is er een grotere kans op gezondheidsproblemen later.
Slaap
Ook slaap heeft invloed op je hormoonhuishouding en je bloedsuikerspiegel. Zorg dus allebei voor voldoende slaap.
Wat moet je niet doen als je gezond zwanger wilt worden?
Er zijn ook factoren die juist níet bijdragen aan de kans op een zwangerschap en een gezond kind. Bepaalde gewoontes kun je misschien veranderen. Voor vruchtbaarheid en een gezonde zwangerschap zijn twee gezonde lichamen nodig.
Cafeïne en suikerhoudende frisdrank
Veel cafeïne is niet goed voor de vruchtbaarheid. Cafeïne zit in koffie, thee, cola, energy drank en chocolademelk. In frisdrank en zeker in energy drank zit veel suiker, drink hier niet teveel van. Dat geldt ook voor suikervrije frisdrank, want daar zit aspartaam in.
Alcohol
Alcohol drinken heeft invloed op de vruchtbaarheid van mannen en vrouwen, zelfs als je maar een paar glazen per week drinkt. Alcohol heeft invloed op de hormonen en de eisprong, maar ook op de zaadproductie en kwaliteit van het zaad. Daarnaast is de kans op een miskraam groter.
Over het algemeen zijn de negatieve gevolgen van alcoholgebruik op de vruchtbaarheid bij mannen wel een stuk kleiner dan bij vrouwen. Maar ook mannen moeten opletten met de hoeveelheid alcohol die ze drinken als ze een kind willen verwekken. De zaadcellen in sperma worden door alcohol minder actief én het DNA van de zaadcellen kan beschadigd raken. Drink als man niet meer dan 6 glazen in de week.
Als je als vrouw alcohol drinkt tijdens de zwangerschap kan dat de gezondheid van de baby ernstig schaden. Het komt via de placenta in het bloed van de baby. Hoe weinig alcohol je ook drinkt, het vergroot de kans op stoornissen in de ontwikkeling van de baby, op vroeggeboorte en een laag geboortegewicht. Een laag geboortegewicht kan leiden tot latere gezondheidsproblemen bij het kind.
Met name de hersenen van de baby zijn heel gevoelig, en deze zijn de hele zwangerschap in ontwikkeling. Foetaal Alcohol Syndroom (FAS) is een specifieke aandoening bij de baby als gevolg van alcoholgebruik. Het kindje groeit dan niet goed. Kinderen met FAS hebben problemen in het functioneren en bepaalde uiterlijke kenmerken.
Roken
Roken verlaagt de kans op een zwangerschap met 10 tot 40 procent per cyclus. Roken heeft een slechte invloed op de kwaliteit van de eicel en de zaadcel, en ook op de eicelvoorraad. Vrouwen die roken hebben een grotere kans op buitenbaarmoederlijke zwangerschap of een miskraam. Als je vóór de zwangerschap stopt met roken, dan verdwijnt dat risico en heb je geen groter risico op een miskraam of een kind met een afwijking dan vrouwen die nooit rookten. Ben je zwanger en rook je nog? Dan is het alsnog belangrijk om te stoppen, om de risico’s te verkleinen.
Bij rokende mannen is de hoeveelheid zaadcellen in het sperma kleiner dan bij niet-rokers. Bovendien zijn de zaadcellen van rokende mannen minder beweeglijk, waardoor ze minder goed de eicel kunnen bereiken. Het duurt bij mannen drie maanden voordat de schadelijke effecten van het roken op de spermakwaliteit verdwenen zijn.
Roken tijdens de zwangerschap heeft grote gezondheidsrisico’s voor de baby. De schadelijke stoffen in tabaksrook zijn nog schadelijker voor een foetus dan voor een volwassene. Alles is nog in ontwikkeling en daar kan makkelijk iets in mis gaan. Via de placenta en het bloed komen schadelijke stoffen bij de baby terecht. Hierdoor krijgt de baby minder zuurstof en voedingsstoffen binnen. Bovendien kunnen de organen van de foetus de schadelijke stoffen nog niet goed opruimen. Ook ‘meeroken’ tijdens de zwangerschap heeft invloed op de placenta wat kan leiden tot vroeggeboorte en laag geboortegewicht.
Psychische gezondheid en stress
Niet alleen je fysieke gezondheid, maar ook je mentale gezondheid is van invloed op je vruchtbaarheid en op de ontwikkeling van de baby. Af en toe een beetje adrenaline door je lijf is gezond, maar heb je lange tijd veel stress, voel je je depressief of ben je extreem angstig? Dan kan dat van invloed zijn op je hormonen, je vruchtbaarheid en je immuunsysteem.
Als het niet lukt om (snel) zwanger te raken, kun je je hier zorgen over maken. En dan ben je misschien bang dat deze stress je kansen verkleint. Het is ook weer niet zo dat je altijd relaxed moet zijn om zwanger te kunnen raken. Maar probeer jezelf niet teveel druk op te leggen. Het kan soms wat langer duren, laat het vrijen vooral ook leuk blijven.
Langdurige stress kan tijdens de zwangerschap leiden tot een hoge bloeddruk. Stress bij de moeder kan ook doorwerken in de ontwikkeling van de baby, met als gevolg over- of ondergewicht of bepaalde aandoeningen. Door de hormonale veranderingen in de zwangerschap kun je ook gevoeliger worden voor psychische klachten.
Heb je langdurige stress-klachten of andere psychische klachten, praat er dan over met je partner, vrienden, familie, je werkgever of je huisarts. Ontspanningstechnieken zoals yoga, meditatie en mindfulness kunnen helpen. Regelmatig bewegen en een gezonde leefstijl ook. Aarzel ook niet om professionele hulp te zoeken.
Drugs
Drugs en zwangerschap gaan niet samen. Dat geldt voor drugs die je kunt roken, spuiten en slikken. Daarnaast kunnen drugs een negatieve invloed hebben op je vruchtbaarheid: bij vrouwen op de eisprong en bij mannen op de kwaliteit en beweeglijkheid van de zaadcellen.
Elke drug die een vrouw neemt komt via de placenta in het bloed van de baby en kan schadelijke effecten hebben of de zuurstoftoevoer van de baby verminderen. Dit kan leiden tot ontwikkelingsstoornissen of lichamelijke afwijkingen bij de baby of tot gedragsproblemen of ontwikkelingsproblemen later. Cocaïne, XTC en heroïne kunnen je baby ook verslaafd maken. Baby’s kunnen dan ontwenningsverschijnselen vertonen, zoals beven en onrustig gedrag, spijsverteringsproblemen en slecht slapen.
Bepaalde voeding
Voeding heeft invloed op de vruchtbaarheid, en gezond eten is voor de vrouw ook van belang tijdens de zwangerschap. Sommige voedingsmiddelen kunnen een infectie opleveren bij de foetus. Daardoor is de kans op een miskraam, vroeggeboorte of afwijkingen bij de baby afwijkingen groter.
-
- Eet geen rauw vlees, zoals filet americain, ossenworst en rode biefstuk.
- Eet geen voorverpakte of rauwe vis, dus ook geen sushi.
- Eet geen zachte kaas die gemaakt is van rauwe melk. Vaak zijn dit Franse kazen. Op de verpakking staat dan: ‘au lait cru’.
- Eet niet teveel lever of paté. Daarin zit veel vitamine A. Teveel vitamine A kan schadelijk zijn voor je ongeboren baby.
- Bak eieren, vlees en vis goed gaar.
- Was groente en fruit goed.
Soa’s
De seksueel overdraagbare aandoening chlamydia, maar ook gonorroe, kan bij vrouwen leiden tot een eileiderontsteking. Vrouwen die een eileiderontsteking hebben gehad kunnen problemen krijgen met zwanger worden.
De kans dat een behandelde soa leidt tot onvruchtbaarheid is heel erg klein. Maar bij een onbehandelde chlamydia-infectie is de kans dat 1 eileider dicht zit ongeveer 10%, de kans dat beide eileiders zijn afgesloten is ongeveer 4%. Hoe vaker je een ontsteking aan de eileiders gehad hebt, hoe groter de kans dat er verklevingen optreden en dus problemen ontstaan.
Een seksueel overdraagbare aandoening kan schadelijk zijn voor de baby als je al zwanger bent. Sommige soa’s blijven na een behandeling soms toch in het bloed achter. Bij verminderde weerstand kan de soa dan weer opvlammen, soms ook in de zwangerschap. Ook kunnen sommige soa’s via het bloed of bij de bevalling doorgegeven worden aan de baby.
Heb je klachten die bij een soa zouden kunnen horen, laat je dan testen en behandelen. Alle zwangeren worden standaard getest op hiv. Als je zwanger bent en hiv hebt, wordt de zwangerschap begeleid door een gynaecoloog die gespecialiseerd is in hiv.
Risico’s op het werk of in de leefomgeving
Fysiek zwaar werk geeft risico’s voor een goede ontwikkeling van de zwangerschap. Ook nachtdiensten draaien kunnen hun tol eisen. Praat hierover met je werkgever of arbo-arts.
Misschien loop je in jouw werk of leefomgeving risico op een infectie. Bijvoorbeeld als je werkt in de zorg, met dieren, met rauw vlees of afval. Maar ook door het verschonen van de kattenbak kun je een infectieziekte oplopen: toxmoplasmose. Infecties kunnen zorgen voor verminderde vruchtbaarheid, een miskraam, vroeggeboorte, laag geboortegewicht of aandoeningen bij de baby.
Ook straling en chemische stoffen op het werk kunnen de vruchtbaarheid van een vrouw of man verminderen of schadelijk zijn voor de baby.
Heb je zorgen over risico’s op je werk, vraag dan advies aan je huisarts, bedrijfsarts/arbo-arts of een verloskundige vóór jullie een zwangerschap willen. Je kunt ook bellen met de afdeling Publieksinformatie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: 0800-9051 (gratis).
Er is ook steeds meer bekend over hormoonverstorende stoffen zoals pesticiden, PFAS en weekmakers, maar tegelijk weten we er ook nog te weinig vanaf. In verzorgingsproducten, voedingsmiddelen, kleding, plastic en speelgoed bijvoorbeeld kunnen deze stoffen zitten.
Producten voor een mooier lichaam
Wat lang niet iedereen weet, is dat producten in of op het lichaam ook invloed kunnen hebben op de vruchtbaarheid.
Van anabole steroïden is bekend dat ze de hormoonbalans bij mannen verstoren, waardoor de zaadproductie sterk afneemt of volledig stopt. Dit kan leiden tot tijdelijke of blijvende onvruchtbaarheid, erectiestoornissen, verminderd libido en krimp van de testikels. Na het stoppen met het gebruik van anabole steroïden kan de vruchtbaarheid zich herstellen, maar niet altijd en dit kan maanden duren.
Tatoeages, botox en siliconen en zouden ook de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden, via de stoffen die hierin zitten. Hier is nog geen overtuigend wetenschappelijk bewijs voor.
Bepaalde aandoeningen
Tijdens de zwangerschap kunnen bepaalde aandoeningen invloed hebben op de ontwikkeling van de foetus. Paradontitis (vergevorderde tandvleesontsteking) bijvoorbeeld, waar je sneller last van kunt krijgen tijdens de zwangerschap, vergroot de kans op vroeggeboorte of een laag geboortegewicht.
Het kan ook zijn dat er een erfelijke ziekte in de familie zit die je kunt doorgeven aan jullie kind. Heb je hier zorgen over, vraag dan advies aan je verloskundige of huisarts.
Medicijnen
Bepaalde medicijnen kunnen je vruchtbaarheid beïnvloeden. Je mag ook niet elk medicijn gebruiken tijdens de zwangerschap. Dat geldt zelfs voor medicijnen die je zonder recept bij de drogist kunt halen. Ibuprofen en neusspray zijn bijvoorbeeld niet goed voor de baby. Lees daarom altijd de bijsluiter en laat je goed adviseren. Twijfel je? Check dan bij de apotheek of je bepaalde zelfmedicatie of vitaminen van de drogist wel mag gebruiken als je zwanger wilt worden of zwanger bent.
Antidepressiva, antipsychotica, kalmeringsmiddelen of slaapmiddelen zijn ook voorbeelden van medicijnen die de gezondheid van de baby kunnen schaden of kunnen zorgen voor een miskraam, vroeggeboorte of laag geboortegewicht. Een laag geboortegewicht geeft kans op ziekten bij de baby.
Gebruik je medicijnen op recept? Of krijg je een medicijn voorgeschreven? Vertel je huisarts en/of je apotheek dat je zwanger wilt worden. Die kan bekijken of je medicijnen schadelijk zijn voor je baby. De huisarts schrijft eventueel een ander medicijn voor. Stop niet zomaar met je medicatie.
Meer lezen
Met de website Straks Zwanger Worden kunnen jij en je partner kijken hoe jullie je kunnen voorbereiden op een gezonde zwangerschap.
Ga naar Straks Zwanger Worden